Sempati Mobilya

21.YÜZYILDA KARİYER YAPMAK ÇOĞUL MESLEKLER DEĞİŞEN BEKLENTİLER

Mesleki konumum gereği yıllardır insanların sorun, dert ve sıkıntılarını dinliyorum. Bunca zamandan sonra dinlediklerimi kategorize ettiğimde uygun olmayan meslek seçiminin birçok sorunun kaynağında önemli bir yer tuttuğunu görüyorum. Geriye alınamayan zamanın, dönüşü olmayan yanlış tercihlerin bireysel ve toplumsal maliyetini düşündüğümde, çocuk ve gençlerin ilgi, merak ve yetenekleriyle, zamanın ve toplumun ihtiyaç ve taleplerinin uyumlu bir biçimde buluşturulması gerekliliğinin ne denli önemli olduğunu anlıyorum.
Sağlıklı ve doğru tercihe neden olacak üç ana belirleyicinin yani ilgi, yetenek, beceri ve sosyal çevre ile özetlenebilecek eldekiler ile kişisel misyon, vizyon, değerlerle anlatılabilecek hedefin, üçüncü belirleyici olan zamanın, toplumun ihtiyaç ve beklentileriyle buluşması üzerinden yürümesi gereken kariyer yolculuğunun değeri ne kadar da yaşamsal, hem insan hem de insanın içinde bulunduğu toplumun geleceği açısından. Neredeyse insan hakları arasında sayılması gerektiğini söyleyeceğim.
İnsanın doğasına hürmet eden bu buluşmanın sağlanması adına yapılan çalışmalara ne yazık ki ülkemizde geç başlanıyor ve çabalar yetersiz. Söz konusu çalışmalar, ya üniversitenin ilk yıllarında ya da üniversite hazırlık aşamasında  gerçekleştiriliyor. Oysa ki kariyer planlama süreci olarak adlandırılan söz konusu yolculuk, bilinmezlikler içerdiği kadar engel ve fırsatlarla da dolu. Tüm bunları kucaklayacak çalışmalar çok daha önceden planlanmalı. Çok yönlü ve değişkenli bir yapı gösteren, aşama aşama ve artık günümüzde yaşam boyu yürütülmesi gerektiğini öğrendiğimiz kariyer yolculuğunun başlangıç noktasının ilköğretim olduğunda dünya hemfikir.
Her çağın kendine özgü koşulları var. Meslekler de içinde bulunulan çağın koşulları tarafından belirleniyor; zamanın, toplumun beklenti ve ihtiyaçlarına yanıt olacak biçimde doğuyor, yanıt verme yeteneklerini yitirdiklerinde de kayboluyorlar. Bir arkadaşımdan dinlemiştim: Usta bir nalbant, her geçen gün gelirinin azalmasından sızlanıp dururmuş. Kendi kendine de söylenirmiş; “Benim yaptığım nalları kimseler yapamaz, kırk yılı aşkındır bu işi yapıyorum ve her geçen gün ne denli ustaca işler çıkardığımın farkındayım,” diye. Bir gün aynı tarzda sızlanışlarına tanık olunca bir arkadaşı, usta nalbantı elinden tutarak dışarı çıkarmış. Ustanın gözleri at arabalarını ararken otomobillerle karşılaşınca yılların ustası şaşakalmış.
Çoğul Meslekler ve Değişen Beklentiler
Eski meslekler ve iş modelleri geçerliliğini yitiriyor, zamanın ruhunu kavrayamayan işletmeler yok olurken her geçen gün yeni meslekler ve iş modelleri gündeme gelip iş dünyasına yön veriyor. Dünyada insan ömrü uzuyor, buna parallel olarak çalışma süresi de olabildiğince uzadı, sonuçta emeklilik kavramı geçerliliğini yitirdi nerdeyse. Artık bir insan uzun yaşamı boyunca elli, altmış yıla yakın çalışmak durumunda. Hız ve değişim çağında üniversite diplomalarının raf ömrü, beş, altı sene ile sınırlı. Gerek çalışma yaşamının uzaması gerek mesleklerin ömrünün kısalması sonucu, günümüzde çoğul meslekler geçerli. Artık gençlerimiz birden fazla mesleğe sahip olmak zorundalar ve belki de yaşam süreleri içinde on, on beş iş değiştirmek durumunda kalacaklar.
İnsan kaynakları uzmanları, çalışan profillerini analiz ederek, artık prestijli bir okula gitmenin, dereceyle mezun olmanın ve referansların başarı için gerekli fakat yeter koşul olmadığını yüksek sesle dile getiriyorlar. Geçmişte zeki bir çalışan itaatkar, titiz bir biçimde aynı işi yaparak yıllarca aynı işyerinde çalışabiliyordu, bugün aynı işyeri, aynı çalışanından inisiyatif almasını, girişimci ve yaratıcı tutum geliştirmesini bekliyor. Meslekler, beceri setlerine dönüşüp anılıyor ve beceri havuzunun içeriğini çağın yetkinlikleri belirliyor.
Kişisel Tasarım Olarak Meslek
Geçen yüzyılda mesleklerin kendilerine özgü, sabit, tanımlı statü ve rol setleri söz konusuydu. Örneğin mühendis ya da mimar olmak isteyenler, mesleki rollerini, çalışma koşullarını net bir biçimde biliyordu. Sonuçta insanlar, önceden belirlenmiş meslekler içinden tercihte bulunuyor ve tercihte bulunduğu mesleğin rol kalıplarını emekliliğine dek yaşama geçirerek mesleklerini icra ediyorlardı. Artık mesleklerin sürekli değişen, farklılaşmış, dinamik beceri alanlarına dönüşüne tanıklık ediyoruz.
21. yüzyıl insanlarını, “Ne olmak istiyorsun?” sorusunun yanıtı olmak üzere önceden belirlenmiş, hazır mesleki kalıplar doyurmuyor. “Ne yapmaktan hoşlanıyorsun, neyi yıllarca ve gün içinde saatlerce gerçekleştirmiş olmak sana anlamlı ve değerli geliyor?” gibi kişisel değer ve yaşam amaçlarını arayan sorularla hareket etmek çağın insanına daha cazip geliyor. Günümüz gençleri için meslek demek, kişisel ilgi, merak ve yeteneklerden hareket eden ve kişisel hedeflere yönelen bu soruları günümüz iş yaşamının gerçekleriyle harmanlayıp bütünsel bir tasarım planlaması yapmak demek.  Çünkü artık meslekler, kişisel tasarımlar aynı zamanda.
Gençlerin girişimci ve yaratıcı bir ruhla, kişisel değerlerini gözeterek, yaşamları boyunca defalarca tasarlayacakları meslekler dönemine geldik.
Zamanın ruhunu yakalayan, farklılaştırılmış ve kişiselleştirilmiş bir kariyer planlama süreci, bu tasarımların doğru bir biçimde yapılmasına rehberlik ettiği kadar 21.yüzyıl insanını mutlu, başarılı, huzurlu kılmaya hizmet edecektir.

Yorum